Hoe je onderscheidt welke waarden echt van jezelf zijn en welke je hebt overgenomen zonder ze echt te hebben nagedacht.
De meeste mensen groeien op met waarden die ze van hun ouders, hun cultuur, hun religie of hun omgeving hebben gekregen. Veel van die waarden zijn nuttig en voelen goed. Maar sommige voelen als een schoentje dat niet past. Je draagt ze omdat het ‘hoort’, niet omdat je er echt in gelooft.
Het probleem? Je merkt het misschien niet eens. Je volgt ze gewoon. Tot je op een moment wakker wordt en denkt: wacht, is dit wel wat ik echt wil? Of is dit gewoon wat ik van thuis heb meegekregen?
Overgenomen waarden zijn degene die je zonder veel nadenken hebt overgenomen. Ze komen van je ouders, je omgeving, de media, je schooltijd. Ze zijn zo gewoon geworden dat je ze niet eens meer herkent als ‘waarden’. Ze voelen gewoon als ‘hoe dingen zijn’.
Voorbeelden van overgenomen waarden: Je werkt hard omdat je ouders je dat hebben bijgebracht. Je geeft veel om wat anderen van je denken. Je bent voorzichtig met geld omdat je grootouders dat waren. Je vindt dat je altijd ‘aardig’ moet zijn.
Het gekke is: veel van deze waarden zijn prima. Ze helpen je. Maar ze kunnen je ook in de weg staan. Als je bijvoorbeeld constant voorzichtig bent omdat je dat van thuis hebt meegekregen, maar je eigenlijk zou willen groeien en risico’s willen nemen, dan knelt die waarde. Dan werkt die waarde tegen wat je écht wilt.
Ze voelen natuurlijk. Je hoeft er niet over na te denken. Je doet ze gewoon. En als je ze in twijfel trekt, voelt dat ongemakkelijk — niet omdat je twijfelt aan jezelf, maar omdat je jezelf tegen je opvoeding in gaat.
Je hoort jezelf zeggen: ‘Dat doen we gewoon zo in mijn familie.’ Of: ‘Dat is hoe het hoort.’ Of: ‘Iedereen doet het zo.’ Dat zijn sterke signalen dat het een overgenomen waarde is.
Gekozen waarden zijn anders. Dit zijn waarden die je zelf hebt bepaald. Je hebt ze onderzocht, over nagedacht, getest. Ze passen bij wie je bent of wie je wilt worden. Ze voelen niet vanzelfsprekend — ze voelen als jouw keuze.
Je hebt misschien tegen je ouders in een ander beroep gekozen. Of je bent gaan reizen omdat jij dat echt wilde, niet omdat iedereen het doet. Je bent bewust rustiger gaan leven, of juist actiever. Dit zijn gekozen waarden — je hebt ze zelf bepaald.
Gekozen waarden voelen energetiserend. Ze motiveren je. Ze geven richting. Zelfs als ze moeilijk zijn, voelen ze ‘goed’ omdat ze van jou komen.
Kenmerken van gekozen waarden: Je hebt erover nagedacht. Je bent bereid de gevolgen te accepteren. Ze voelen authentiek. Je kunt ze uitleggen. Ze motiveren je, zelfs als ze lastig zijn.
Het meeste van ons heeft een mix. We hebben waarden van thuis die perfect werken. En we hebben waarden van thuis die we in twijfel trekken. En we hebben waarden die we zelf hebben gekozen die soms in conflict komen met wat we van thuis hebben meegekregen.
Dit artikel is informatief. Het doel is je te helpen nadenken over je waarden. Dit is geen psychologische behandeling en geen vervanging voor professioneel advies. Als je worstelt met je identiteit, waarden of levensbeslissingen, raden we aan met een gekwalificeerde coach of therapeut te spreken.
Je hoeft je waarden niet vandaag nog volledig uit te zoeken. Maar je kunt beginnen met observeren. Welke waarden voelen vanzelfsprekend? Welke waarden heb je bewust gekozen? Welke waarden voelen als het passen van iemand anders?
Schrijf drie waarden op die je van je ouders of je omgeving hebt gekregen.
Vraag jezelf af: Voel ik me goed bij deze waarden? Of voel ik me gefrustreerd?
Schrijf drie waarden op die je zelf hebt gekozen. Dingen die je echt belangrijk vindt.
